Она што беше небо. Извадок.
– Зошто не си ти во Бригадата?
Со целата лева дланка Денко ги притисна мустаќите и, веднаш потоа, дланката падна низ братката удолу. Вели строго:
– Одговори! Јас прашам!
– Што да одговорам?
– Зошто не си со Бригадата?
Наум се вазна во неговите очи: тие играа во пламенот што пред нив трепереше. Во очите виде куршум, куршумот влезе в цевка и потоа чу пукот и по него го усети оловото како му се закорна во градите – „Така ќе е најарно: крај!“ Одеднаш, стана свесен за сериозноста на Денковото прашање, неговите зборови му прозвучија свечено некако, сфати уште дека нив не ги изговори дете што, заедно со него Науа, богобојазливо се исправило пред испитна комисија од бради, спуштени коси и раса, дете што го испратиле од село молитви да учи и тропари и кондаци и псалми… Отспротива седеше мажиште со виснати устаќи, со потечени жили на слепите-очи, со стравотен поглед во очите морави. Прашањето го постави судија кој суди со куршум, суди за предавството на Револуцијата. (Добро. Но, морав ли да влезам во неа? И, ако не морав, по кои закони ќе ми се суди? По законот на куршумот?) Нагонски се роди изговорлага: на пругата се направи огенен ѕид токму кога требаше јас да минам, легнавме неколцина, викна некој: „Лево, не преку пруга! Ќе изгинеме!“ Реков во себеси: може ли лево кога е Бригадата напред? та, тоа е дезертерство! и ј а с сега им заповедав на неколцината: „Напред, преку пруга!“ Станавме, но неколцината паднаа покосени околу мене та сепак скршнав влево, да заобиколам и да се ставам со Бригадата, се најдов во кошарава, заумирав, ти дојде, ме спаси и… тоа е сè!
А рече само:
– Не знам зошто сум тука… Да беше ти крај мене, не ќе избегав од Бригадата. Не беше и… скршнав влево.
Од: Она што беше небо на Владо Малески. Скопје: Мисла, 1980
Remnants of the Sky. Excerpt.
– Why aren’t you in the Brigade?
With his whole left hand Denko pressed the moustache and, a moment later, the hand fell down the beard. He says severely:
– Answer! I asked you a question!
– What do you want me to answer?
– Why aren’t you with the Brigade?
Naum was staring into his eyes: they danced in the flame that quivered before them. He saw a bullet in his eyes, the bullet entered the gun pipe and then he heard a shot and after the shot he felt the lead sticking in his chest – “It is for the best: the end!” Suddenly, he became aware of the seriousness of Denko’s question, his words sounded almost ceremoniously, he realised that they were not pronounced by a child who, along with him – Naum, piously stood before the examining committee composed of beards, neat hair and cassocks, a child who was sent from the village to learn prayers and devotional songs and hymns and psalms… A stout man with hanging moustache was sitting across him, with swollen sinews on the temples, with a horrible look in his nightmarish eyes. The question was asked by a judge, a judge who judges with a bullet, judges for the treason of the Revolution. (Fine. But did I have to participate in it? And, if I didn’t have to participate, then what laws am I going to be tried by? The laws of the bullet?) An excuse was instinctively generated: a lie: there was a fire wall on the railway tracks just as I was about to pass, few of us lay down, someone shouted: “Left, not across the track! We’ll get killed!” I said to myself: how can we go left when the Brigade is in front? That’s deserting! so now I am giving orders to the others: “Straight, across the tracks!” We got up, but the men around me were shot and I went left, so that I can join the Brigade via the round path, and I ended up in this stable, began dying, you came, you saved me and… that’s it!
He only said:
– I don’t know why I’m here… If you were by me, I would not have escaped the Brigade. You weren’t so I… swerved left.
From: Remnants of the Sky by Vlado Maleski. Skopje: St. Clement of Ohrid, National and University Library – Skopje, 2011.
Трага 